in

ENDERUN

ENDERUN, Osmanlı sarayında dış bölüm Bi­ran ile Harem arasındaki bölümdür. Bu bö­lüm aynı zamanda çeşitli saray ve devlet gö­revleri için eleman yetiştiren bir okuldu. En­derun’da görevli kişilerin tümüne de “Ende­run Halkı” denirdi.

Osmanlı sarayında Enderun bölümünün or­taya çıkışı II. Murad dönemine (1421-51) rast­lar. O döneme kadar sarayın bütün hizmetleri bir arada görülürken II. Murad iç hizmetleri ayırarak yeni bir düzenleme yapmıştır. Gene aynı dönemde Enderun saray görevlilerini yetiştirecek bir okul olarak örgütlenmiş, ace­mi oğlanlar arasından seçilen üstün yetenekli gençler Enderun’a alınarak eğitilmeye başlan­mıştır.

Fatih Sultan Mehmed döneminden (1451-81) başlayarak saray görevlilerinin sayısı gide­rek çoğaldı, nitelikli eleman gereksinimi de arttı. Sarayın en üst düzeydeki yöneticisi olan Babüssade Ağası (Kapıağası da denir) buyru­ğu altındaki öbür ağalara birlikte sarayın Bi­ran, Enderun ve Harem bölümlerindeki bü­tün hizmetlerin yürülülmesinden sorum­luydu. Enderun’a alınacak kişilerin seçimi de Babüssade Ağası’nın görevleri arasındaydı. Birçoğu padişahın özel hizmetlerinde ve sa­rayda yürütülen gizli devlet işlerinde görev­lendirileceğinden Enderun’a alınacak gençle
rin seçimi özel bir önem taşırdı. Acemi Ocağı’ndan Enderun için seçilen gençler önce ha­zırlık okulu niteliğindeki Edirne Sarayı ile İs­tanbul’daki Galata Sarayı (Bayezıd II), İbrahim Paşa Sarayı ve İskender Çelebi Sarayı’na gönderilirdi.

Bu okullarda başarılı olanlar Topkapı Sarayı’nın Enderun bölümüne alınırdı. Enderun’ daki eğitim altı aşamadan oluşurdu. Büyük ve Küçük Oda, Doğancı Koğuşu, Seferli Koğu­şu, Kiler Koğuşu, Hazine Odası ve Has Oda adlarını taşıyan bu aşamaları geçenler sarayda önemli görevlere atanırdı. Yalnızca bir ya da birkaç aşamayı geçebilenlere daha alt düzey­de görevler verilirdi. Sayılan sarayın gereksi­nimini aşarsa ya da kendileri isterlerse ta­mamladıkları aşamaya denk düşen saray dı­şındaki görevlere de atanabilirlerdi. Buna kı­saca “çıkma” denirdi.

Enderun’da hem kuramsal, hem de belli bir görev verme yoluyla her aşamada uygula­malı eğitim yapılırdı. Bunun amacı genç ama deneyimli ve seçkin yöneticiler yetiştirmekti. Osmanlı tarihine bakıldığında pek çok sadra­zam ve üst düzeyde yöneticinin Enderun’dan yetişmiş olduğu görülür. Ne var ki, Osmanlı Devleti’nin 18. yüzyılda başlayan siyasal ve askeri gerilemesini önleme bakımından Ende­run eğitimi yetersiz kalmış ve bu yetersizlik yeni öğretim kurumlarıyla giderilmeye çalışıl­mıştır. II. Mahmud döneminde (1808-39) giri­şilen reformlar sırasında Enderun’un yönetsel görevlerinin büyük bolümü Mabeyn Müşirli­ği, Hazine-i Hassa Nezareti gibi yeni kuruluş­lara devredilmiş, okul olarak etkinliği de iyice azalmıştır. Tanzimat’tan sonra saray yaşamın­da ve devlet yapışınca gerçekleşen değişim­ler ile eğitim kurumlarındaki gelişmeler En­derun’un varoluş nedenini ortadan kaldırmış, sonunda bu kurum 1909’da resmen kapatılmıştır.

Değerlendirmek ister misiniz?

0 points
Upvote Downvote

Yorumlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Loading…

0

Comments

0 comments

Kapsamlı Kudüs Dosyası

islamın yayılmasını asla durduramazsınız